Kritisch denken als kerncompetentie van de diëtist: Levenslang leren met wetenschappelijke integriteit

In de praktijk zien we een groeiende interesse van diëtisten in opleidingen binnen het ‘orthomoleculaire’ kader. Deze opleidingen spelen in op de maatschappelijke roep naar meer ‘holistische’, diepgaande verklaringen voor gezondheidsklachten. Ze bieden personalisatie, zoeken naar de ‘root cause’, en focussen op natuurlijke interventies. Op zich zijn dat geen onzinnige doelen, ook binnen de klassieke diëtetiek streven we naar oorzaak-gebaseerde, op maat gemaakte zorg.

Dergelijke opleidingen presenteren zich soms als de oplossing voor wat de reguliere geneeskunde ‘mist’, en gebruiken daarbij verouderde of selectief gekozen studies. Ze stellen gebrekkige diagnoses op basis van dubieuze testen en adviseren vaak dure supplementen of rigide diëten die wetenschappelijk niet gestaafd zijn.

In een tijd waarin wetenschappelijke informatie makkelijk toegankelijk is, moeten we beseffen dat niet alle wetenschap gelijkgesteld kan worden. Er worden jaarlijks duizenden artikels gepubliceerd, maar lang niet allemaal voldoen ze aan de eisen van degelijkheid: juiste populatie, correcte statistiek, transparante financiering en onafhankelijke peer-review.

Als diëtist is het dus essentieel om te weten hoe je studies evalueert:

• Is het een observationele studie of een RCT? Welk soort onderzoek is er uitgevoerd? Wat is het niveau van evidence?
• Is de steekproef groot genoeg? Welke methode is er uitgevoerd binnen het onderzoek?
• Zijn er belangenconflicten gemeld?
• Gaat het om causaliteit of enkel associatie?

Een enkele studie, hoe spectaculair ook, mag nooit het beleid bepalen. Het is de taak van de diëtist om niet alleen kennis op te nemen, maar die ook te wegen. 

Tijdens De Week van de Diëtist 2025 stond evidence-based handelen centraal. Er werd praktisch materiaal ontwikkeld om wetenschappelijke studies en bronnen gemakkelijker te kunnen evalueren en toepassen in de praktijk.

Bijscholing is belangrijk, maar moet gebaseerd zijn op kwalitatieve bronnen. En precies daar ontstaat een spanningsveld: de gezondheidszorg wordt steeds vaker benaderd als een commerciële markt. Sommige opleidingsaanbieders hebben niet alleen educatie, maar ook verkoop als doel. Denk aan organisaties die tegelijk supplementen of tests aanbieden, of aan sprekers die geen erkende expertise hebben, maar wel sterke overtuigingen. Daardoor wordt het steeds moeilijker om een duidelijk onderscheid te maken tussen objectieve informatie en subtiele marketing.

Daarom moet de diëtist niet enkel kennis opnemen, maar ook leren filteren:

• Wie organiseert deze opleiding?
• Op welke bronnen baseren ze zich?
• Wordt er transparant gecommuniceerd over de evidentiegraad van claims?
• Wordt er ruimte geboden voor nuance en twijfel?

Opleidingen die uitsluitend zwart-witdenken promoten, die ‘de zorg’ wegzetten als inefficiënt, en die inspelen op angst of frustratie, verdienen een extra kritische blik.

Tegelijk mogen we niet vergeten dat we als diëtisten werken binnen een wettelijk kader. Alleen de erkende diëtist is bevoegd om voedingsadvies te geven in het kader van medische aandoeningen. Dat is niet zomaar een juridische formaliteit binnen het Koninklijk Besluit van de diëtist, maar een erkenning van onze opleiding, onze wetenschappelijke vorming en onze maatschappelijke rol.

We dragen een gedeelde verantwoordelijkheid om dat vertrouwen te behouden, en dus ook om geen ruimte te geven aan valse beloftes, onwetenschappelijke praktijken of commerciële beïnvloeding. 

Kritisch zijn betekent niet dat we nieuwe ideeën moeten afwijzen. Integendeel, het is precies die kritische nieuwsgierigheid die een expert onderscheidt van iemand die enkel informatie doorgeeft. Het betekent dat we open blijven staan, maar met oog voor nuance, context en evidentie. 

Het betekent dat we weten dat niet alles wat gepubliceerd is, waar is EN dat niet alles wat nieuw is, beter is.

Als diëtist ben je niet enkel een zorgverlener, maar ook een vertaler van complexe kennis naar praktische realiteit. Die vertaalrol vereist niet alleen inhoudelijke expertise, maar ook een stevige basis in wetenschappelijk denken.

Als beroepsvereniging roepen we alle collega’s op:
📌Investeer in kwaliteitsvolle vorming, en kies bewust.
📌Wees alert voor opleidingen met commerciële belangen.
📌Baseer je op up-to-date, evidence-based informatie.
📌En durf kritisch te blijven, ook ten aanzien van populaire trends.

Alleen zo beschermen we de patiënt tegen misleiding, behouden we onze geloofwaardigheid, en versterken we de maatschappelijke waarde van de diëtist.

Kom je online of elders foutieve, onwetenschappelijke of misleidende informatie tegen? Laat het ons weten via info@vbvd.be. We bekijken graag welke stappen nodig zijn.